اعتماد:اگر از شما بخواهند دريك اثر كلاژ تحولات سياسي ايران در سال 87 را به روي تابلو نقش كنيد از چه تصاوير و يا بريده جرايدي استفاده مي كنيد؟ تصويري از سكوي پرتاب ماهواره اميد يا آغاز به كار مجلس هشتم؟ از تيترهاي افشاگرانه پاليزدار تا بازداشت و آزادي وي يا تساوي های ملال آور پنج ساله اخير قرمز وآبي؟ لوگوي شهروند، تهران امروز وکارگزاران بر تابلوي شما نقش مي بندد يا علامت N.P.T ؟

با توجه به سرعت و تعدد خارق العاده رويدادها وتحولات در اين مرز وبوم، طبيعي به نظر مي رسد كه هركس به فراخور ديدگاه ونظرات خود تابلوي كلاژ متفاوتي براي نمايش تهيه کند. با اين همه به احتمال زیاد شما هم معتقد خواهید بود كه براي نگاهي جامع به جغرافياي سیاست در ايران 87 بايد بخشي از تابلو را به اکبر هاشمی رفسنجانی اختصاص داد.

اگر هم در تابلویی به وی و عملکردش اشاره نشده باشد احتمالا نخستین پرسشی که در اذهان متبادر می شود این خواهد بود که سازنده تابلو از چشم پوشي از هاشمی چه هدفی را پیگیری می کرده است.

شاید بتوان با قاطعیت تاکید کرد این گزاره در صورتی که ازسه دهه عمر انقلاب اسلامی نیز سی تابلوی کلاژ خلق شود، با همه تغییر ها، صعودهای ناگهانی وسقوط آزاد های فراوان وشلوغی ناشی از اتفاقات پیاپی باز هم صادق خواهد بود ولاجرم یکی از المان های ثابت این سی تابلو هرچند با موقعیت های متفاوت و حتی گاه متعارض حضور اکبر هاشمی رفسنجانی در آن خواهد بود.

بسیاری از ناظران عرصه سیاست در ایران شکست سنگین هاشمی در سوم تیر را نقطه پایان حضور موثر وی در ساخت قدرت نظام جمهوری اسلامی ارزیابی می کردند. اما شاهد بودیم که هاشمی با صبر و انتخاب زیرکانه حرکت های پس از آن ماجرا، آرام آرام توانست به بازسازی وجهه خود بپردازد ودر انتخابات مجلس خبرگان همه رقبا از جمله پدر معنوی کامیابان انتخابات سوم تیر را نیز با فاصله ای غیر قابل انکار پشت سر بگذارد.

با تکیه زدن هاشمی بر کرسی ریاست این مجلس که پیش از آن در اختیار مرحوم مشکینی از حامیان اصلی دولت نهم ومجلس هفتم بود وبا توجه به تفاوت دیدگاه های وی با دولت نهم بسیاری از کارشناسان امور ایران پیش بینی می کردند که سال 87 سالی سرنوشت ساز در نوع تعاملات سران عالیرتبه جمهوری اسلامی به شمار آید.

هاشمی و احمدی نژاد؛ جدال بی پایان

درست در آغازین روزهای سال 87 یکی از پرونده هایی که در سال 86 روی میز هاشمی واحمدی نژاد قرار گرفته بود. با کامیابی نسبی هاشمی رفسنجانی مختومه شد.

اگر به یاد داشته باشید در سال 86 محمود احمدی نژاد در چند سخنرانی وکنفرانس مطبوعاتی از وجود یک جاسوس هسته ای درتیم پیشین مذاکره کننده با آزانس خبر داده بود که با ارائه اسناد محرمانه به بیگانگان باعث افزایش فشار بر کشور شده بود. ایما واشاره های رئیس دولت نهم چنان اظهرمن الشمس می نمود که اکثر رسانه ها انگشت اتهام را به سوی سیدحسین موسویان مشاور نزدیک رئیس مجمع تشخیص مصلحت وسخنگوی تیم مذاکره کننده هسته ای در دولت اصلاحات نشانه رفتند.

پس از بازداشت وی اخبار ضدو نقیضی در این باره منتشرشد. با این حال سید محمد خاتمی در سخنرانی سال 86 خود در دانشگاه تهران به شدت این اتهام را تکذیب کرد و اکبر هاشمی نیز به مجض آزادی موسویان از زندان با قرار وثیقه، وی را به سمینار مجمع تشخیص مصلحت دعوت کرد ودر تمام مدت برنامه وجلوی دوربین عکاسان وی را در کنار خود جای داد.

این دو رویداد خشم رسانه های حامی دولت را به همراه داشت. درست در اواخر سال 86 پرونده به دستگاه قضایی سپرده شد و قاضی پرونده با وجود موج رسانه ای شیدی که علیه موسویان به راه افتاده بود،وی را از اتهام جاسوسی تبرئه کرد. این اقدام موجب اعتراض شدید دولتمردان نهم ورسانه های آنها شد و با اعتراض دادستان پرونده مورد بررسی مجدد قرار گرفت وسرانجام در فروردین ماه سال 87 موسویان بار دیگر از اتهام جاسوسی تبرئه شد وتنها به سبب نگهداری برخی از اسناد محرمانه به دوسال حبس تعلیقی محکوم شد. این حکم باز هم با نارضایتی شدید رسانه حامی دولت مواجه شد. همین امر هم باعث ادامه روند اتهام پراکنی علیه موسویان شد. موسویان نیز پس از مدتی سکوت علیه این رسانه به دستگاه قضایی شکایت برد.

پس از این اقدام بسیاری از رسانه های اصولگرای منتقد دولت که در این پرونده با احمدی نژاد همصدا شده بودند با انتشار نامه هایی رسما از موسویان عذرخواهی کردند. از روزنامه سیاست روز گرفته تا سایت الف وعدالتخانه.

فارغ از این گونه موارد مهمترین چالش هاشمی واحمدی نژاد در نوع نگاه آن دو به مسائل کشور باز می گردد. هاشمی در سال 87 رسما اعلام کرد که دیگر در برابر اقدامات دولت که وی آنها را غیرکارشناسانه می نامید سکوت نخواهد کرد.

درست در روزهای پایانی فروردین ماه رئیس مجلس خبرگان رهبری به تقبیح شیوه های اقتصادی که به جای تقسیم ثروت به تقسیم فقر پرداخته و عدالت را در توزیع پول بین مردم تعریف می کنند پرداخته این روش را گدا پروری نامید. این انتقاد تلویحی به برخی از اقدامات دولت نهم اسباب خشم ارگان مکتوب دولت را فراهم کرد. این روزنامه در یادداشت تندی به این انتقاد هاشمی پاسخ داد و وی را مسئول مشکلات اقتصادی کنونی کشور دانست این روزنامه نوشت: به اعتقاد بسيارى از كارشناسان، آغاز آسيب پذيرى اقتصادى به دوران دولت سازندگى كه گرايشات افزون طلبى و رانت هاى دولتى در يك مجموعه محدود همراه با سياست هاى غيربومى از سوى اين مجموعه ارائه و عملياتى مى شد بر مى گردد. اين امر موجب شكاف طبقاتى عميق جامعه گرديد و به دليل تداوم حضور اين قشر ويژه در هرم اقتصادى كشور و انحصارى شدن پروژه هاى كلان سودده و تمكين از سياست هاى ديكته شده بين المللى، اين شكاف هر روز عميق تر گرديد. دولت سازندگى تا آنجا پيش رفت كه براى تسكين قشر آسيب پذيرى كه با افزايش سرمايه اين مجموعه هر روز فقيرتر مى شد روند تحليل عدالت اجتماعى و پرداختن به اين موضوع را به عنوان بحث روز، ماه ها در تريبون هاى عمومى مطرح كرد. برخلاف اين شعار، روند اجرايى همان خط سير قبلى را سپرى كرد و فقير فقيرتر و مجموعه ويژه، غنى تر گرديد و در اين ميان بخشى هم به عنوان واسطه بهره مند بودند... اين فرايند به دليل تداوم حاكميت تئورى پردازان دولت سازندگى بر گلوگاه هاى اقتصادى دولت دوم خرداد، در اين دولت نيز ادامه يافت. اما دولت نهم بايد چه مى كرد آيا بايد همان روند را ادامه مى داد آيا بايد روند افزايش فقر را در جامعه همچنان پى مى گرفت پاسخ دولت نهم به اين سؤال «نه» بود. (ایران- دوم اردیبهشت)

چند روز بعد اکبر هاشمي رفسنجاني بار ديگر و این باردر حسينيه جماران ودر جمع تشکل هاي دانشجويي با ابراز تاسف از عقبگرد کشور در سه سال گذشته، دولت احمدي نژاد را به کم کاري در دستيابي به اهداف سند چشم انداز متهم کرد وی تاکید کرد: ما راه را گام به گام طي کرديم تا به اينجا رسيدم و امروز براي يک جهش علمي که مقدمه جهش بسيار وسيع اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي است، آماده هستيم. در سند چشم انداز 20ساله بايد تبديل به مقام اول در منطقه شويم که متاسفانه در دو سه سال گذشته نه تنها جلو نرفتيم، بلکه در مقاطعي هم عقبگرد کرديم... ما امروز کمبود سرمايه نداريم، زماني ما براي تهيه حتي يک دلار مي دويديم اما امروز دولت به اين فکر است که از دلارها چگونه استفاده کند. (اعتماد-12 مرداد)

چند روز بعد نیز هاشمی در جمع فعالان اقتصادی خراسان رضوی با انتقاد از سیاستهای دولت در بخش اقتصادی کشور تاکید کرد:مقام معظم رهبري در ابتداي فعاليت دولت نهم از ما خواستند مدتي با اين دولت مدارا كنيم، ما هم در اين سه ساله با قوه مجريه مدارا كرديم اما مي توانيم بگوئيم اين مدت تمام شده است... (امروز-22مرداد)

سخنان هاشمی با موضعگیری شدید جریان حامی احمدی نژاد روبه رو شد. تا جاییکه حسین شریعتمداری در سرمقاله 24 مردادماه کیهان به صورت تلویحی وی را متهم به خلاف گویی کرد. این روزنامه نوشت: درباره اين بخش از اظهارات آقاي رفسنجاني كه ديروز در يك اقدام هماهنگ به تيتر اول روزنامه هاي مدعي اصلاحات تبديل شده بود، اشاره به چند نكته ضروري به نظر مي رسد.اول اینکه استناد آيت الله هاشمي به نظر خصوصي رهبر معظم انقلاب - البته و با عرض پوزش در صورت صحت اين استناد- در حالي است كه چند روز قبل از آن، بيت رهبر معظم انقلاب با صدور اطلاعيه اي همگان را از استناد به نظرات مطرح شده از سوي معظم له در جلسات خصوصي، به شدت نهي كرده و تاكيد شده بود «اين مطالب تابع حكم مربوط به جلسات خصوصي است و هيچ كس نمي تواند ادعاي نقل و يا تحريف مطلبي را داشته باشد كه علي القاعده دسترسي به آنها جز در شرايط خاص امكان پذير نمي باشد.»

از اين روي استناد آقاي هاشمي رفسنجاني به سخنان رهبر معظم انقلاب در يك جلسه خصوصي به دليل فوق الذكر اقدامي خلاف قانون و روال است در بخش دیگری از این مقاله آمده است: اين نقل قول فاقد اعتبار نيز هست، زيرا، از يكسو آنچه آيت الله هاشمي رفسنجاني از قول رهبر معظم انقلاب نقل كرده اند- البته مطابق تفسير خود ايشان- مستلزم تعريض رهبر فرزانه انقلاب به دولت نهم است و از سوي ديگر براي اثبات صحت آن هيچ سندي غير از اظهارات جناب آقاي رفسنجاني وجود ندارد واز آنجا كه حضرت آيت الله هاشمي رفسنجاني ميانه چندان خوبي با دولت ندارند، بديهي است كه اظهارات يك سوي ماجرا عليه سوي ديگر به تنهايي نمي تواند سنديت داشته و ملاك قضاوت باشد...رهبر معظم انقلاب بارها تأكيد فرموده اند كه نظرات ايشان در جلسات خصوصي با آنچه به صورت آشكار و علني مطرح مي فرمايند كمترين تناقضي ندارد. و بديهي است كه دوگانه گويي- نستجيربالله- از ساحت مقدس رهبر معظم انقلاب به دور است. توضيح آن كه ممكن است حضرت آقا در جلسات خصوصي، نظراتي ارائه بفرمايند كه از بيان عمومي آن بنا به مصالحي اجتناب بورزند ولي اينگونه اظهارنظرهاي خصوصي با آنچه به طور علني و براي عموم مطرح مي فرمايند در تناقض نيست و نمي تواند باشد.اكنون با توجه به نكته بديهي فوق بايد گفت آنچه حضرت آيت الله هاشمي رفسنجاني از اظهارات خصوصي رهبرمعظم انقلاب نقل كرده اند با حمايت هاي مكرر و بي نظير حضرت آقا از دولت نهم و شخص رئيس جمهور در تناقض آشكار است. آقا اگرچه از ساير دولت ها نيز حمايت مي كرده اند ولي حمايت هاي ايشان از دولت نهم به فرموده خود آقا چيزي فراتر از حمايت هاي قبلي است تا آنجا كه رهبرمعظم انقلاب، دولت نهم را بهترين دولت بعد از مشروطه دانسته و از حركت آن در مسير ارزش هاي اسلامي و انقلابي بارها تقدير كرده اند. بنابراين چگونه مي توان انتساب اظهارات آقاي هاشمي رفسنجاني به رهبرمعظم انقلاب درباره دولت نهم را پذيرفت...

کوچک زاده نماینده حامی دولت نیز در این باره تاکید کرد: ... اگر آنچه که تاکنون با دولت احمدي نژاد رفتار شده، مدارا بوده است، لابد از اين پس بايد منتظر کودتا بود....کسي نمي تواند منکر خدمات آقاي هاشمي رفسنجاني به اسلام و انقلاب شود اما گاهي مواضعي از زبان وي بيان مي شود که دل دوستان انقلاب را آزرده مي کند.(25 مرداد-رجا نیوز)

با وجود موج تخریب گسترده علیه هاشمی وی هم چنان به نقد دولت ادامه داد تا جاییکه سخنگوی دولت علنا وی را دشمن دولت نهم نامید. اعتماد در این زمینه نوشت: سخنگوي دولت رئيس مجلس خبرگان رهبري را به «دشمني» با محمود احمدي نژاد متهم کرد و از وي خواست براي انتقادات خود عليه دولت «حجت شرعي» ارائه کند. دو روز پس از آنکه «هاشمي رفسنجاني» در مقام رئيس مجلس خبرگان اعلام کرد مسوولان اجرايي را براي ارائه پاره يي از توضيحات درباره طرح تحول اقتصادي و مساله هسته اي به جلسه آتي اين مجمع فرا خواهد خواند سخنگوي دولت نهم در مقام دفاع برآمد و انتقادات تندي عليه هاشمي رفسنجاني مطرح کرد. غلامحسين الهام که تريبون رسمي مجموعه دولت محسوب مي شود دست به قلم برد تا با انتشار يادداشتي در روزنامه «ايران» ارگان رسمي نهاد اجرايي اتهاماتي را که پيش از اين به طور تلويحي مطرح مي شد صريح تر از گذشته بيان کرده و هاشمي را به «دشمني» با دولت نهم متهم کند. الهام در يادداشت خود با طرح اين سوال که «دشمني با دولت آقاي احمدي نژاد بر چه پايه اعتقادي و سياسي مبتني است و بر محور کدام مصلحت نظام استوار است؟» خواستار توضيح هاشمي در اين باره شد و تاکيد کرد؛ «طبيعي است که امام جمعه موقت و رئيس مجلس مجتهدان (خبرگان) براي رفتار خود بايد حجت شرعي داشته باشند.» الهام اين اظهارات را پس از آن مطرح کرد که نوشت؛ «سخن اخير آقاي هاشمي رفسنجاني اين بيت حافظ را تداعي مي کند؛ آسايش دو گيتي تفسير اين دو حرف است / با دوستان مروت با دشمنان مدارا. بر اين پايه به نظر مي رسد آقاي هاشمي اعترافي جالب نموده اند و آن اينکه نگاهشان به دولت آقاي احمدي نژاد نگاه دشمن بوده است و به خاطر آسايش خود «مدارا» پيشه کرده اند و اينک به سمت توبه از اين مدارا تمايل يافته اند.(اعتماد-4 مهر)

در طی سال گذشته محمود احمدی نژاد نیز در هر فرصتی به ویژه در سخنرانی های سفرهای استانی به صورت تلویحی و یا صریح هاشمی وحامیان وی را مورد انتقاد قرار داد که پرداختن به همه آنها از مجال این مطلب خارج است. بدون اغراق می توان بیان داشت بیشترین خبری که در همه ماه های 87 به انحای مختلف در صفحات سیاسی روزنامه ها تکرار شد انتقادات گاه وبیگاه هاشمی واحمدی نژاد نسبت به هم بوده است.

هاشمی وجهان اسلام؛ تلاش برای تعامل

دراواسط خردادماه القدس العربی خبر داد هاشمی رفسنجانی در راس هیاتی بلند پایه عازم عربستان سعودی می‌شود. این سفر به دعوت رسمی ملک عبدالله پادشاه عربستان انجام می‌گیرد که چندی پیش از سوی سفیر این کشور در تهران به آیت‌الله هاشمی ابلاغ شد. بنا به اظهارات منابع آگاه روزنامه القدس العربی، هدف از این دیدار تحکیم و تقویت روابط دو جانبه دربالاترین سطوح بعد از تنش‌ها و موانعی است که بر اثر بحران لبنان به وجود آمده‌بود. آیت الله هاشمی رفسنجانی همچنین قرار است در مجمع جهانی اسلامی سخنرانی کند. شاید اگر این سفر چهار سال پیش به وقوع می پیوست مورد توجه ویژه رسانه ها قرار نمی گرفت اما در وضعیت کنونی که به سبب اختلافات فرقه ای در جهان اسلام وسیاست های متضاد کشورهای منطقه با دستگاه دیپلماسی دولت نهم مسولین اجرایی ودیپلماتیک ایران کمتر مورد اقبال کنفرانس ها ومجامع بین المللی قرار می گیرند وسفرهای آنها محدود به بعضی از کشور های آمریکای لاتین وقاره آفریقا شده دعوت در چنین سطحی اهمیت فراوانی می یابد. هاشمی در سخنرانی خود در مجمع جهانی اسلام با انتقاد از افراطی گری وبنیاد گرایی در مذاهب مختلف، خواهان نزدیکی وتفاهم عملی مذاهب وفرق اسلامی شد که مورد استقبال گسترده اعضای اجلاس قرار گرفت.

تبعات سفر هاشمی به عربستان از جمله بازدید از باغ فدک و تاکید طرف عربستانی جهت تکریم مسافران ایرانی واکنش های زیادی را در رسانه های داخلی ومنطقه به همراه داشت.

درست در روزهای پایانی سال نیز هاشمی به دعوت رئیس جمهور عراق سفری به این کشورداشت .كه با استقبال رسمي وبي سابقه جلال طالباني همراه شد.

به نظر می رسد عمده فعالیت های هاشمی در این سفرها وملاقات گسترده با سران وتصمیم گیران جهان عرب و اسلام تلاش برای رفع سوتفاهم های پیش آمده در سال های اخیر وجلب اعتماد این بخش تاثیرگذار از جهان باشد.

هاشمی وجنجال های رسانه ای؛ مردی که همه چیز می داند

کارکتر هاشمی به سبب حضور مستمر و تاثیرگذار در مهمترین مراکز قدرت وتصمیم سازی در سه دهه گذشته همواره برای رسانه ها جذاب بوده است. قطعا علاقمندان تاریخ سیاسی ایران هر سال در هنگام برپایی نمایشگاه کتاب منتظر انتشار خاطرات تلگرافی هاشمی در بیست سال گذشته هستند. این اقدام هاشمی تا حدودی شبیه به انتشار پرونده های محرمانه پس از مدت زمان معین در کشورهای پیشرفته است.

انتشار این خاطرات در سال های گذشته همواره با جنجال هایی روبه رو بوده است. اما امسال یک کتاب دیگر درباره نظرات هاشمی جنجال آفرید. انتشار کتاب هاشمی بدون روتوش برپایه 20 ساعت گفت و گوی صادق زیباکلام با وی واکنش های متفاوتی را به همراه داشت.

در صفحات 156 و157 این کتاب به مسائل مرتبط با چگونگی گنجانده شدن اصل ولایت فقیه در قانون اساسی اشاره شده بود که برخی از سایت های اصولگرا این مطالب را مغایر با اعتقاد با ولایت فقیه گوینده ارزیابی کردند. پس از این رویدادها دفتر هاشمی با انتشار بیانیه ای به این موارد پاسخ داد در بخشی از پاسخ دفترآمده است. پیرو درج مطلبی با عنوان «مخالف گنجاندن ولایت فقیه در قانون اساسی بودم» که به نقل از کتاب «هاشمی بدون روتوش» در تاریخ ۲۱/۲/۸۷ در آن سایت[رجانیوز] منتشر شده است، برای تنویر افکار عمومی توضیحاتی ارائه می شود:... اعتقاد و وفاداری آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی به ولایت فقیه اظهرمن‌الشمس است. ایشان در طول سال‌های قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی همیشه مدافع اصل مترقی ولایت فقیه بودند، هستند و خواهند بود....آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در مجلس خبرگان قانون اساسی حضور نداشتند که در مباحث و مذاکرات آن شرکت نمایند. پس اساس بند دوم مطلب مذکور مخدوش می‌باشد که ناشی از غفلت گردآورندگان و یا تایپ‌کنندگان است. اصل متن بدین شکل بوده است، در بحث اصلاح قانون اساسی به موضوع ولایت مطلقه فقیه که رسیدیم، عده‌ای مخالفت کردند، البته کسانی هستند که الان چیزی می‌گویند که آنجا موافقت کرده بودند...متاسفانه گردآورندگان کتاب به نقل از خاطره‌ای از آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی به نقل از آقای آذری‌قمی، مطلبی را با عبارت در زمان تنفس یکی از جلسات مجلس خبرگان آورده‌اند که نمی‌توان هیچ سندی برای آن ارائه کرد و جالب است که به نقل از آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در همین متن گفته‌اند تعبیری از من نقل کرده بود که یادم نیست. گردآورنده این کتاب باید توضیح دهد که این جمله را از کجا به متن اضافه کرده است؟!... باید گفت که انتساب برخی سخنان مشکوک به رئیس مجلس خبرگان رهبری و تلاش برای نشر آن در جامعه کاری است که حتی اگر بنابر روحیه ارشادی باشد، مانع تقویت رکن رکین ولایت فقیه در جامعه می‌باشد که گناهی نابخشودنی است.

از جنجال های رسانه ای دیگر می توان به مصاحبه دختران هاشمی رفسنجانی با مجله شهروند امروز اشاره کرد. دختران و دامادهای هاشمی در گفت وگویی ویژه با شهروند به مرگ مشکوک پدردامادهای هاشمی پرداختند و ادعاهای تازه ای را در مورد وی بیان کردند. آیت الله لاهوتی از یاران نزدیک بنیانگذارجمهوری اسلامی بود که بنا به گزارشات رسمی پس از احضار به زندان اوین در آنجا دچار ایست قلبی شد وجان جان آفرین تسلیم کرد. انتشار این گفت وگو ها در شهروند با حیرت بسیاری از دست اندرکاران مطبوعاتی کشور مواجه شد. شهروند پس از آن گفت وگو ها بیش از دو هفته عمر نکرد. هرچند که تا کنون مقامات قضایی توضیحی درباره ارتباط بین توقیف شهروند و مصاحبه های شماره 70 این نشریه نداده اند، اما احمد زید آبادی از نویسندگان این نشریه در یادداشتی که در ادوارنیوز منتشرکرد مدعی شد این گفت وگو ها را از عوامل اصلی توقیف این مجله ارزیابی کرد ودر ادامه نیز خبر داد: متن مصاحبه دختران هاشمی با ویرایش وتایید شخص هاشمی رفسنجانی به شهروند ارسال شده بود.

هاشمی و پیشنهاد شورای فقاهت؛ قدم به هزاره سوم

هاشمی رفسنجانی در مراسم پاياني ششمين اجلاسيه جامعه‌ مدرسين حوزه‌ علميه قم و علماي بلاد اسلامي در 30 خردادماه با اشاره به معضلات کنونی جامعه و لزوم چاره اندیشی فقه شیعه برای آن پیشنهادی را مطرح کرد که هرچند مخالفتی را از سوی مشاهیر ومشایخ حوزه به همراه نداشت، اما باعث ایجاد موج جدیدی از تخریب توسط همفکران دولت نهم علیه وی شد.

رئیس مجلس خبرگان رهبری در آن اجلاس با تاکید بر تخصصی شدن علوم در دوره معاصراعلام کرد: انتظار ما از حوزه‌ها، روحانيت و مراجع اين است كه فقه سياسي را با مباني امروزي احيا كنند و اين كار بزرگي است كه بايد انجام شود و اگر اين اتفاق نيفتد روند و كارها به صورت سليقه‌اي انجام مي‌شود.

هاشمی در در مصاحبه ای که در شماره 57 نشریه شهروند انتشار یافت با فراغ بال بیشتر ایده خود را مطرح کرد وی به مسائل مستحدثه درفقه و پیشرفت علم در این دوره پرداخت وپیشنهاد کرد که مباحث فقهی نیز تخصصی شده ومقلدین در هر مورد از متخصص فقهی آن تقلید کنند. رئیس مجلس خبرگان رهبری در این باره تاکید کرد: نقش شورای نگهبان تطبیق مصوبات با فتاوای موجود است ...و این نقش فعلا در همان محدوده كار علمی حوزه‌های موجود است كه هنوز از وضعیت دوره‌های انزوا فاصله زیادی نگرفته‌اند مسائل حكومتی خیلی وسیع‌تر از مسایل عبادی و احوال شخصیه است. .. كارهایی كه امروزه مجالس قانونگذاری و شوراها و شوراهای عالی و ... می‌كنند و نیز تصویب‌نامه‌ها و آئین‌نامه‌ها انجام می‌دهند. معمولاً حاوی حكم‌اند كه باید نظر فقهی در مورد آنها روشن باشد. ... وسعت قلمرو و فقه را در ابواب و كتاب‌ها و فصول مطرح در متون فقهی موجود می‌بیند. البته بسیاری از آنها در حدّ همان مسایل محدود قرن‌های گذشته مانده و مثل كتاب‌های عبادی و احوال شخصیه رشد و تكامل ندارند. ...(شهروند-57)

وی در ادامه به برخی از موارد چون انتخابات، هنر، بیمه، تامین اجتماعی، فدرالیسم، بانکداری، احزاب و... اشاره کرد که باید فقها به بررسی وتبیین آنها از نگاه فقه بپردازند. هاشمی در ادامه می گوید: طبیعی است كه صاحب‌نظران باید تعاریف جدید و دقیق و جامع و مانعی برای كتاب و باب و فصل مباحث فقهی داشته باشند و براساس آن نامگذاری نمایند.... همان‌گونه كه فقها در موارد بسیاری نظرشان را متكی به تشخیص عرف در موضوعات متعلقات احكام شرعی می‌نمایند. در مسایل پیچیده سیاسی و اجتماعی و علمی و حقوقی و اجتماعی و مدیریتی و بین‌المللی – كارشناسی بدون داشتن تخصص‌‌های لازم مقدور نیست و حوزه‌های علوم دینی نمی‌توانند منتظر دریافت كارشناسی مطمئن از بیرون سازمان خود باشند. و اگر ضرورت این پیش‌نیاز پذیرفته شود به ناچار باید در حوزه‌ها هم این رشته‌ها كرسی و استاد و شاگرد داشته باشند و فقهای ما در یك یا چند رشته از این‌ها متخصص باشند. و در این فرض بسیاری از فتوا‌ها باید از چند رشته تخصصی بهره بگیرند. همانگونه كه در قانونگذاری‌های پیشرفته دنیا معمول است و سرانجام به شورای فتوی می‌رسیم و چنین فتاوایی می‌تواند سرمایه یك شورای نگهبان خوب و مناسب قوانین امت اسلامی باشد.(شهروند- 57)

رئیس مجلس خبرگان رهبری این ایده را در ماه های بعد به فراخور مکان وزمان مطرح کرد. وی در کنگره بزرگداشت شیخ بهایی با صراحت بیشتری این خواست را تکرار کرد وگفت: در حال حاضر برای اعتلای نظام اسلامی باید دانشجویان علوم دینی به صورت تخصصی این علوم را مورد مطالعه قرار دهند...هم اکنون با جامع العلوم بودن افراد نمی‌توانیم به اهداف اصلی مان دست پیدا کنیم...اگر بخواهیم مکتب اسلام را برای قرن‌ها زنده نگاه داریم تنها راه ممکن حرکت به صورت تخصصی شدن است...( آفتاب-3 دی)

ریشه این ایده به پیشنهادهای مرحوم مرتضی مطهری برای به روز شدن فقه شیعه در اواخر دهه چهل باز می گشت. با این همه بخشی از حامیان دولت با خبر پراکنی وانتشار یادداشت هایی در رسانه های خود این پیشنهاد را تخطئه کردند.

قاسم روانبخش از شاگردان مصباح یزدی در یادداشتی که در رسانه های حامی دولت از جمله رجانیوز منتشر شد دراین زمینه نوشت: ...استبعاد این نکته که یک فقیه نمی تواند در همه ابواب فقه متخصص باشد، از سوی کسانی مطرح می شود که یا طعم فقاهت را نچشیده و یا از نبوغ بالایی برخوردار نباشند... (رجانیوز-26 دی)

سخنگوی دولت نیز در نشستی با دانشجویان امام صادق با اشاره تلویحی به مصاحبه هاشمی با جام جم مبنی بر این که عاشق آیت الله خامنه ای هستم و تعریض به نظرات رئیس مجلس خبرگان رهبری درباره شورای فقاهت مدعی شد: یك عده‌اي دارند فتنه مي‌كنند. دارند شوراي رهبري را در برابر رهبري علم مي‌كنند. دنبال چه چيزي هستند؛ دارند ولايت فقيه را مي‌زنند و مي‌گويند عشق ما ولايت فقيه است!(تابناک-4 دی)

از دیگر اقدامات هاشمی در حوزه اعتقادی تلاش برای مبارزه با خرافه بود وی در گفت وگو با صدا وسیما نسبت به انحرافات ایجاد در مفهوم مهدویت توسط برخی جریان های فرصت طلب وتندرو اعتراض کرد. هاشمی در اختتامیه جشنواره آخرین منجی نیز به انتقاد از تصور عامه از حرکت امام زمان پرداخت وتاکید کرد به نظر می‌رسد حکومت مهدی (عج) بر جهان با قدرت نظامی نخواهد بود که اگر قرار بود این گونه باشد امام علی (ع) این کار را انجام می‌داد.(آفتاب-27 مرداد)

هاشمی و رسانه های اصولگرا؛ تیغ های آخته

امسال هاشمی به صورت کاملا عریان طعم تیغ رسانه های اصولگرا را چشید از حملات مکرر کیهان، همسر سخنگوی دولت گرفته تا سایت های حامی دولت نهم.

امسال پای هاشمی به خبرهای ویژه روزنامه کیهان نیز بازشد.اما باید اذعان داشت که توهین آمیز ترین مطلب علیه رئیس مجلس خبرگان رهبری وچهره های شاخص نظام در سه دهه اخیر در نشریه همت ارگان هسته های مقاومت تاکتیکی! منتشر شد. این نشریه حامی دولت نهم در صفحه نخست خود پوستر نمایشی با عنوان "احمدی نژادکشون" را طراحی کرده ومدعی شده بود که هاشمی کارگردان،سناریست وبازیگر نقش اول این نمایش است. در این نشریه به بسیاری از چهره های شاخص منتقد احمدی نژاد توهین شده بود.

هاشمی وتغییر گفتمان؛ دموکراسی راه بقا

هاشمی در طول سه دهه انقلاب بنا به مقتضیات زمان به برخی از مفاهیم و گفتمان ها علاقه ویژه ای نشان داده است. اگر روزنامه های دهه شصت را تورق کنید بی شک خواهید دید یکی از واژه های کلیدی هاشمی عدالت اجتماعی بود تا جائیکه هفته ها در نماز جمعه به تبیین این گفتمان پرداخت این اشتراک باعث نزدیکی بیشتر وی با چپ اسلامی شد. در دهه هفتاد تعدیل مهمترین بخش گفتمان هاشمی بود و ودر دوره اصلاحات تعادل ومیانه روی.

اگر به سخنان هاشمی در سه سال گذشته وبه ویژه امسال توجه کنیم شاهد تحولی دیگر در گفتمان هاشمی خواهیم بود. دموکراسی، رای مردم،سلامت انتخابات و تحزب را می توان ترجیع بند سخنان هاشمی در سال 87 دانست.

به برخی از تیترهای سخنرانی ها وموضع گیری های متعدد هاشمی در این زمینه توجه کنید: " مردم اگر از نظام زده شوند دلیلی برای وارد شدن به مهلکه نمی‌ببینند( آفتاب-12 خرداد) اگر حکومت زوری باشد، دینی نیست... ما در واقع با اختیار و قبول مردم سر و کار داریم و باید سعی کنیم این اصل در نظام ما حفظ شود و باید توجه داشت که دین اسلام با زور سازگار نیست....(امروز-31 خرداد) نیاز كشور برگزاری انتخابات در كمال صحت است (ایسنا-14 مرداد) هیچ چیز نباید به مردم تحمیل شود( ايرنا- 18مهر)محدود کردن خبرنگاران بی‌نتیجه و غیرعقلانی است... از منظر دین و پیش‌تازان انقلاب اسلامی نیز چیزی جز آگاهی یافتن مردم از وقایع نمی‌تواند سلامت نظام را تضمین کند ...اگر آگاهی جامعه بالا برود پنجره‌ فساد در رده‌های گوناگون آن بسته‌تر می‌شود (آفتاب-14 ابان) بی‌تفاوتی مردم به نفع هیچ کس نیست و تصمیم گرفتن در غیاب آنان سرنوشت کشور را به ناکجا آباد می‌برد( آفتاب-15آبان) استفاده از شيوه‌‏هاي ضد دموکراتيک در برگزاري انتخابات سمي مهلک است ( آريا-11 دی) بي‌‏تفاوتي مردم به ضرر انقلاب است... اگر مردم نباشند بهترين حکومت‌‏ها نيز در اداره امور ناتوان هستند(ايلنا-7 بهمن ماه) "

اگر دغدغه ها ودلمشغولی های هاشمی در سه دهه گذشته را مرور کنیم درمی یابیم که این دغدغه ها عمدتا مرتبط با اقتصاد، تنازعات جناحی و یا دستیابی به قدرت اجرایی بوده است.

اما چه تحولاتی روی داده است که رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در سال های میانی دهه هشتم عمر خود وفارغ از علایق معطوف به قدرت این گونه به دفاع از آرمان های ابتدایی انقلاب همت گماشته است. به نظر می رسد رئیس مجلس خبرگان رهبری به مانند بسیاری از دلسوزان جمهوری اسلامی به فراست دریافته است که برای بقای مقتدرانه نظام باید بتوان با مکانیسمی حضور مردم در تصمیم گیری های کلان کشور را نهادینه و پایدار کرد. کم هزینه ترین راه در این زمینه دموکراسی وتحزب است.

واما سال 88

هاشمی در طول عمرنظام جمهوری اسلامی همواره در تلاش بوده است که نقش «بالانسر» را در معادلات قدرت ایفا کند. اگر خاطراتی که از وی تاکنون منتشر شده را مورد مداقه قرار دهید این گزاره را به خوبی می توانید در بخش یخش خاطرات وی بیابید.

تاریخ انقلاب نیز گواه خوبی در این باره است. در دهه شصت وی به عنوان امین بنیانگذار جمهوری اسلامی نقش موثری در رفع سوتفاهمات بین رئیس جمهوری وقت و نخست وزیر را به عهده داشت. همین امر نیز باعث نزدیکی وی به همه جناح های دخیل در حاکمیت جمهوری اسلامی شده بود.

اما آغاز حرکت دومینوی تنازعات هاشمی با جریان های سیاسی از زمانی آغاز شد که وی در اوایل دهه هفتاد وتصاحب قدرت اجرایی کشور به جریان محافظه کار سنتی نزدیک شد و این اتفاق موجب حذف کامل جناح چپ اسلامی از فضای اجرایی وسیاسی کشور شد.

هنگامی که در دوم خرداد 76 «جناح چپ بازسازی شده» توانست به پشتوانه آرای بیست میلیونی شهروندان به قدرت بازگردد هرچند که بخشی از پیروزی خود را مدیون برگزاری سالم انتخابات توسط هاشمی بود، اما این امر مانع آن نشد که بزرگان چپ اسلامی دلخوری های گذشته را از یاد ببرند ودر کنار فرزندان معنوی خود در جنبش دانشجویی و برخی احزاب مولود دوم خرداد مترصد تسویه حساب با وی ماندند واین فرصت زمانی فراهم شد که هاشمی بزرگترین اشتباه زندگی سیاسی خود یعنی ورود به رقابت های انتخاباتی مجلس ششم را مرتکب شد.

شاید بتوان گفت که در جریان چپ اسلامی تنها یک گروه متشکل از تکنوکرات ها ومدیران ارشد دولت میرحسین موسوی که مسولیت ستاد اصلاح طلبان درانتخابات مجلس ششم را نیز برعهده داشتند در کنار سیدمحمدخاتمی در برابر موج حمله به هاشمی مقاومت کردند. شکست هاشمی در انتخابات قطعه بعدی دومینو را به حرکت در آورد وباعث شد رئیس مجمع تشخیص مصلحت از جایگاه ویژه ای که جهت تعادل نیروها در ساختارنظام پس از دوم خرداد به دست آورده بود فاصله بگیرد و وزن خود را به سمت جریان محافظه کار متمایل کند و همین امر باعث شتاب گرفتن غیرقابل کنترل حرکت قطعات بعدی دومینوی مذکور شد و سرانجام در روز سوم تیرماه84 منتج به برآمدن جریانی شد که در ابتدای دهه هفتاد، سازمان مجاهدین انقلاب از آن با نام چپ جدید نام برد و هم اکنون به نام راست تندرور شناخته می شود. این رویداد در کنار ایجاد حاکمیت یکدست باعث کاهش روز افزون جایگاه وتاتیرگذاری هاشمی در سه سال گذشته شد.

با توجه اتفاقات مورد اشاره باید گفت که سال آینده برای رئیس مجلس خبرگان رهبری به ویژه با در نظر گرفتن جایگاه وی در ساختار کنونی نظام، بسیار چالش برانگیز تر از چهره هایی چون محمدخاتمی، مهدی کروبی، قالیباف و... خواهد بود. هاشمی از سویی دلنگران سرنوشت نظامی است که در این سه دهه همواره یکی از معماران اصلی آن به شمار می آمده است واز سوی دیگر خواهان مهار جریان های افراطی غیر متعهد به توسعه و رشد کشور است.

وی در این زمینه ابتدا کوشید طرح وحدت ملی ناطق نوری را روی میز اصلاح طلبان واصولگرایان منتقد دولت قرار دهد، اما با عقب نشینی طراح اصلی واحزابی چون موتلفه این طرح عملا به بایگانی سپرده شد.

بنا به اخبار رسیده پس از این اتفاق رئیس مجمع تشخیص مصلحت تلاش گسترده ای را برای مجاب کردن سیدمحمدخاتمی برای ورود به انتخاب انجام داده است.

به نظر می آید این چهره تاثیرگذار طرح های زیادی برای انتخابات دهم داشته باشد.

با این همه باید منتظر ماند و دید که در تابلوی کلاژ88 ، اکبر هاشمی رفسنجانی در کجای تابلو حضور خواهد داشت؟ در مرکز یا پیرامون؟ این پرسشی است که به نظر می آید در روز 23 خردادماه 87 به پاسخ آن دست خواهیم یافت.